تاریخ نشر: قوس ۲۳, ۱۳۹۶

جایگاه روسیه در سوریه پساداعش

ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه روز دوشنبه هفته جاری، قبل از آغاز سفر خود به ترکیه و مصر توقفی چند ساعته در پایگاه هوافضای روسیه در حمیمیم واقع در لاذقیه سوریه داشت، و در جریان آن، ضمن دیدار با بشار اسد، رییس‌جمهور سوریه، دستور خروج واحدهای نظامی روسیه از سوریه را صادر کرد. به موجب این فرمان، بخش اصلی و فعال مشارکت روسیه در مبارزه با تروریزم تکفیری داعش در این کشور به پایان می‌رسد.

در همین حال، معاون هیئت مدیره حزب حاکم روسیه واحد نیز اعلام کرد، پایگاه‌های نظامی روسیه در سوریه حفظ خواهد شد. پنتاگون، وزارت دفاع امریکا، در قبال این تصمیم روسیه، واکنشی تردیدآمیز نشان داد.

تصمیم به خروج بخشی قابل توجه از نیروهای روسیه از سوریه، امری طبیعی است. این نیروها مأموریت خود را در سوریه با موفقیت به پایان بردند، و دستاوردهای بسیار بزرگی در زمینه شکست تروریزم داعشی در این کشور داشتند. بنابراین ادامه حضور آنها در سوریه، وجهی ندارد و موجب افزایش هزینه‌های نظامی مسکو در موردی خواهد شد که نیاز به هزینه ندارد. با این حال، آنچه که مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته، باقی ماندن تعداد محدودی از این نیروها برای انجام مأموریت‌های مشخص، از جمله نظارت بر مناطق کاهش تنش در سوریه است. وزارت دفاع روسیه ساعاتی پس از صدور دستور پوتین اعلام کرد که اجرای این دستور آغاز کرده است.

باقی ماندن این مجموعه از نیروهای روسی در سوریه، به این معناست که روسیه هم نسبت به آینده امنیتی سوریه بی‌اعتماد است، و هم در پی آن است که پاداش سیاسی حضور نظامی خود در این جنگ فرساینده را باید دریافت کند. بخشی مهم از این پاداش به گسترش نقش‌آفرینی روسیه در معادلات سیاسی سوریه و فراهم‌سازی بسترهای گسترده‌تر نفوذ در خاورمیانه و مانع‌تراشی بر سر راه رقیب دیرین و سنتی خود، امریکا، در این منطقه است.

بنابراین خروج این بخش از نیروهای روسی از پایگاه‌های نظامی این کشور در سوریه، به نفوذ مسکو در سوریه آسیبی وارد نمی‌کند؛ به ویژه این که پایگاه نظامی حمیمیم و طرطوس همچنان به عنوان مراکز عملیات نیروهای نظامی روسیه در اختیار مسکو است و نیروهای پولیس و مشاوران نظامی روسیه در سوریه، از خطوط قرمز مسکو در سوریه و بلکه در خاورمیانه مرزبانی خواهند کرد.

اکنون با شکست داعش در سوریه و عراق، گاه آن فرا رسیده که مسکو، پررنگ‌تر از قبل وارد فاز و فضای دیپلماتیک برای تسهیل روند انتقالی سوریه در مرحله پساداعش به مرحله سازش سیاسی بحران سوریه شود.

به نظر می‌رسد مهم‌ترین محور برنامه کاری ولادیمیر پوتین در سفر خاورمیانه‌ای خود به مصر و ترکیه همین موضوع باشد. از سوی دیگر با توجه به واقعیت‌های میدانی سوریه و عراق و زمین‌گیری کامل داعش در این دو کشور مهم خاورمیانه، قاهره و انقره نیز گزیری جز تن در دادن به واقعیت‌های عینی منطقه، و همراهی با مسکو برای پیچیدن نسخه‌ای با طعم دیپلماسی برای آینده سوریه ندارند. این حقیقت در نشست خبری پوتین با اردوغان و السیسی کاملا آشکار بود.

به واقع سفر خاورمیانه‌ای پوتین، در امتداد تلاش‌ها و طرح‌ریزی‌های پیشینی او برای کنفرانس ژنو، گفتگو با ترامپ و تعامل با ترکیه و ایران است.

با وجود این، از مصرف داخلی این سفر و دستاوردهای روسیه در جنگ سوریه نیز نباید چشم پوشید، پوتین تلاش می‌کند با جلب توجه طرف‌های منطقه‌ای دخیل در بحران سوریه، افزون بر آن که سازش سیاسی این بحران را از دسترس امریکا و منافع و توطئه‌های این کشور دور کند، سعی می‌کند ورق انتخابات آینده روسیه را نیز به نفع خود برگرداند و برگه انتخاباتی مهمی را برای خود محقق کند.

این فرصت از هر جهت برای پوتین فراهم است. پیروزی در سوریه بر گروه داعش کاری آسان و دستاوردی اندک نیست. این پیروزی به مثابه بیمه منافع روسیه در خاورمیانه و تضمین امنیت داخلی روسیه در مقابل توطئه امریکا در قالب تأسیس جریانی به نام داعش است.

از آن طرف، همراه کردن ترکیه نیز با برنامه های مسکو کار دشواری برای پوتین نیست؛ به ویژه این که واشنگتن با ادامه حمایت از نیروهای دموکراتیک سوریه، پشت اردوغان را خالی کرده است.

بنابراین در تحلیل نهایی می‌توان گفت سفر خاورمیانه‌ای پوتین، دستاوردهای خوبی برای تجمیع دیدگاه‌های طرف‌های دخیل در قضیه سوریه داشته و زمینه مناسبی برای برگزاری نشست‌های سیاسی برای حل بحران سوریه فراهم آورده است. اگرچه از مانع‌تراشی طرف‌های غربی و رژیم‌های مرتجع عربی در رسیدن به راه حل سیاسی بحران سوریه نباید غافل ماند.

جایگاه روسیه در سوریه پساداعش

جایگاه روسیه در سوریه پساداعش